Ranking finansowy polskich gmin: fatalny wynik Pruszkowa

Ranking finansowy samorządu terytorialnego przygotowywany jest przez naukowców z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, którzy od 2016 r.* oceniają sytuację finansową polskich gmin i powiatów. Samorządy oceniane są w następujących kategoriach: powiaty ziemskie, miasta na prawach powiatu, miasta, gminy wiejsko-miejskie i gminy wiejskie.

W ramach każdej kategorii sytuacja finansowa oceniana jest na podstawie 7 kryteriów. Następnie, bazując na wynikach cząstkowych ustalany jest ogólny wynik (indeks) przypisywany do każdej jednostki.

Indeks ustalany jest w oparciu o następujące kryteria:

• udział dochodów własnych w dochodach ogółem;
• relacja nadwyżki operacyjnej do dochodów ogółem;
• udział wydatków inwestycyjnych w wydatkach ogółem;
• obciążenie wydatków bieżących wydatkami na wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń;
• udział środków europejskich w wydatkach ogółem - bez poręczeń;
• relacja zobowiązań do dochodów ogółem;
• udział podatku dochodowego od osób fizycznych w dochodach bieżących.

Oceny cząstkowe odzwierciedlają główne płaszczyzny warunkujące ogólną sytuację finansową danego samorządu. Pozwalają one mierzyć samodzielność finansową jednostki (jej niezależność od uznaniowych rządowych subsydiów), zdolność do prowadzenia inwestycji, efektywność pozyskiwaniu funduszy unijnych (uznawanych za istotny czynnik prozowojowy). Pod uwagę brany jest też stopień zadłużenia oraz jego charakter.

Pozycja jaką uzyskało Miasto Pruszków, na podstawie danych za 2022 r., jest najgorsza od początku tworzenia rankingu. W tegorocznej edycji Pruszków został ulokowany na 82. pozycji w kategorii miast. W kategorii tej sklasyfikowano ogółem 236 miast. Wynik Pruszkowa powinien budzić niepokój, jeżeli odniesienie się indeks uzyskany przez miasto do rezultatów uzyskanych w poprzednich latach oraz do innych gmin.

Kiedy w 2017 r. przygotowano pierwszą edycję rankingu, bazując na danych za 2016 r. Pruszków zajmował 7 miejsce w rankingu. W kolejnych edycjach miasto zdobywało następujące lokaty:

• w 2018 r. – 17 miejsce;
• w 2019 r. – 27 miejsce;
• w 2020 r. – 49 miejsce;
• w 2021 r. – 57 miejsce;

Na podstawie indeksu, przypisanego do poszczególnych gmin powiatu pruszkowskiego, można ocenić jak Pruszków prezentuje się na tle najbliższej okolicy. Warto przy tym zauważyć, że powiat pruszkowski został sklasyfikowany na 5 miejscu w kategorii powiatów ziemskich. 

Najlepiej prezentuje się sytuacja finansowa gminy Michałowice (sklasyfikowanej na 1 miejscu w kategorii gmin wiejskich). Kolejne lokaty, w ramach powiatu, prezentują się następująco: Brwinów, Raszyn, Pruszków, Nadarzyn i Piastów. Obserwację tę trzeba jednak powiązać z zastrzeżeniem co do różnej dynamiki rozwoju gmin wiejskich, gmin wiejsko-miejskich i miast. Bardziej miarodajne jest odniesienie sytuacji Pruszkowa do miast z obszaru aglomeracji warszawskiej o podobnym potencjale rozwojowym. W strategii rozwoju miasta Pruszkowa na lata 2021-2030 przyjęto, że Pruszków należy porównywać z Otwockiem, Legionowem i Wołominem. Redakcja zpruszkowa.pl sprawdziła jak Pruszków prezentuje się na tym tle:

Edycja 2016 r.:

• 1. miejsce: Legionowo;
• 7. miejsce: Pruszków;
• 31. miejsce: Otwock;
• 443. miejsce: Wołomin;

Edycja 2018 r.:

• 14. miejsce: Legionowo;
• 15. miejsce: Otwock;
• 17. miejsce: Pruszków;
• 361. miejsce: Wołomin;

Edycja 2019 r.:

• 27. miejsce: Pruszków;
• 33. miejsce: Legionowo;
• 46. miejsce: Otwock;
• 198. miejsce: Wołomin;

Edycja 2020 r.:

• 25. miejsce: Otwock;
• 49. miejsce: Pruszków;
• 79. miejsce: Legionowo;
• 260. miejsce: Wołomin;

Edycja 2021 r.:

• 19. miejsce: Otwock;
• 36. miejsce: Legionowo;
• 57. miejsce: Pruszków;
• 237. miejsce: Wołomin;

Edycja 2022 r.:

• 49. miejsce: Legionowo;
• 52. miejsce: Otwock;
• 82. miejsce: Pruszków;
• 389. miejsce: Wołomin**.

Powyższe zestawienia wskazują na niepokojącą dynamikę. Ogólna sytuacja finansowa miasta, w świetle rankingu, pogarsza się rok do roku oraz na tle podobnych gmin z obszaru aglomeracji warszawskiej. Analiza wartości poszczególnych wskaźników prowadzi do wniosku, że za ten stan rzeczy odpowiedzialne są rosnące zadłużenie miasta, dość duże obciążenie miejskich wydatków kosztami wynagrodzeń oraz słaba zdolność do pozyskiwania środków unijnych.

Z pełną wersją rankingu można zapoznać się pod tym linkiem. 

*Ranking przygotowywany jest corocznie. Nie przygotowano jednak edycji oceniającą kondycję finansową samorządów w 2017 r.
**Wołomin jest gminą wiejsko-miejską.