Problemowi funkcjonowania budżetu obywatelskiego w Pruszkowie poświęcone było posiedzenie Komisji Prawa, Bezpieczeństwa i Administracji z dnia 24 marca 2022 r. Dyskusję na ten temat przeprowadzono na wniosek Olgierda Lewana (SPP). Radny z Malich jest jednym współtwórców budżetu obywatelskiego w kadencji 2014-2018. W posiedzeniu komisji nie uczestniczył prezydent Paweł Makuch, ani jego zastępcy.

W przestrzeni publicznej o dysfunkcjach pruszkowskiego budżetu obywatelskiego mówiło się od dłuższego czasu. Pierwsze problemy pojawiły się w 2019 r., w wraz z wdrożeniem nowej formuły budżetu obywatelskiego w prawodawstwie krajowym. Wprowadzenie zmian było konieczne z uwagi na zmianę przepisów ustawowych w 2018 r., która wymusił przyjęcie nowej uchwały przez radę miasta. Niepewność co do zakresu spraw możliwych do uregulowania w prawie miejscowym spowodowała, że w nowej formule budżetu obywatelskiego nie znalazły się „społeczna rada ds. budżetu obywatelskiego” oraz „zespół ds. budżetu obywatelskiego” (pisaliśmy o tym tutaj).

Rada społeczna była instytucją wpisaną w starą formułę pruszkowskiego Budżetu Obywatelskiego (BO), od momentu jego utworzenia. Ciało to skupiało urzędników, radnych oraz mieszkańców. Do jej zadań należało m.in. przygotowywanie dobrych praktyk budżetu obywatelskiego, ewaluowanie jego wykonania oraz rozpatrywanie odwołań od negatywnie zweryfikowanych projektów. Z kolei czasowo powoływany „zespół” składał się z pracowników urzędu miasta, zatrudnionych w różnych wydziałach, którzy odpowiadali za przeprowadzanie poszczególnych edycji budżetu obywatelskiego.

Obecnie nie ma prawnej możliwości prowadzenia osobnej ewaluacji Budżetu Obywatelskiego. Nie ma też instytucji włączającej mieszkańców w proces realizacji kolejnych edycji. Ponadto, w ramach struktury urzędu miasta, realizację budżetu obywatelskiego przypisano do zadań Wydziału Inicjatyw Społecznych na czele którego stoi naczelniczka – Dorota Matejko-Cichocka.

Niepokój radnych budzi zmniejszone zainteresowane mieszkańców w procedurze budżetu obywatelskiego. O takim zjawisku świadczą oficjalne dane urzędu miasta wskazujące na spadek liczby projektodawców zgłaszających projekty w kolejnych edycjach b.o.:

  • edycja 1 (2016/2017) – 54 projekty zgłoszone przez 38 projektodawców;
  • edycja 2 (2017/2018) – 49 projektów zgłoszonych przez 38 projektodawców;
  • edycja 3 (2018/2019) – 69 projektów zgłoszonych przez 42 projektodawców;
  • edycja 4 (2019/2020) - 94 projekty zgłoszone przez 44 projektodawców;
  • edycja 5 (2020/2021) - 59 projektów zgłoszonych przez 34 projektodawców;
  • edycja 6 (2021/2022) - 79 projektów zgłoszonych przez 36 projektodawców.

Olgierd Lewan zwrócił także uwagę na problem tzw. „seryjnych projektów”. Analiza powyższego zestawienia i praktyki funkcjonowania BO, prowadzi do wniosku, że wielu projektodawców zgłasza takie same projekty w różnych obszarach miasta i tym samym „podbija” statystykę zgłoszonych projektów, bez poszerzenia ich oferty dla mieszkańców.

Obszerne wystąpienie poświęcone problemom pruszkowskiego budżetu obywatelskiego przygotował mieszkaniec Malich Jan Słupski. Zwrócił on uwagę, że dysfunkcje dotyczą nie tylko etapu zgłaszania projektów. Zdarza się, że niewykonywane są projekty wybrane do realizacji w głosowaniu. Zaniechania takie nie mają zazwyczaj uzasadnienia, albo uzasadnienie jest zbyt ogólnikowe.

Mieszkaniec przytoczył na komisji także opinię jednego z urzędników odpowiadających za realizację b.o. dotyczącą tej procedury. Urzędnik ten miał stwierdzić, że „budżet obywatelski ma służyć do nauczenia mieszkańców procedur urzędowych”.

Głos w dyskusji zabrał też Marcel Piątkowski, mieszkaniec i społecznik, także od wielu lat związany z pruszkowskim Budżetem Obywatelskim. W swoim wystąpieniu piętnował on nieprawidłowo związane z wykonaniem jednego projektów wybranych do realizacji BO – huśtawki dla niepełnosprawnych dzieci w Parku Kościuszki. Realizacja tego projektu miała napotykać na opór ze strony urzędu. Ostatecznie instalacja została wykonana w taki sposób, że huśtawka praktycznie nie nadaje się do używania przez osoby niepełnosprawne.

Poza niedoskonałościami BO omówiono także pozytywne zmiany, jakie wdrożono w ostatnich edycjach. Największym sukcesem wydaje się cyfryzacja procesu zgłaszania projektów. Obecnie nie ma konieczności chodzenia z kartką papieru i zbierania podpisów poparcia pod projektami w „tradycyjny” sposób. Bardzo atrakcyjnie prezentuje się także zamówiona przez Urząd Miasta strona www budżetu obywatelskiego. Jest ona wygodna w nawigacji, ułatwia zgłaszanie projektu i jednocześnie jest miła dla oka.

Podsumowując przeprowadzoną na komisji dyskusję, Olgierd Lewan zapowiedział konieczność zmian w uchwale regulującej zasady i tryb przeprowadzania budżetu obywatelskiego. Odpowiednie prace legislacyjne mają niebawem się rozpocząć.

Tymczasem trwa 7 edycja pruszkowskiego budżetu obywatelskiego. 31 marca upływa termin na zgłaszanie projektów. Następnie rozpocznie się ich weryfikacja. Lista projektów zweryfikowanych pozytywnie ma zostać opublikowana 27 maja. Głosowanie na projekty przeznaczone do realizacji w 2023 rozpocznie się 29 maja i potrwa do 25 czerwca.